Қазақ спортының, оның ішінде зияткерлік ойын – шахматтың шежіресінде алтын әріппен жазылатын есімдер бар. Солардың бірегейі, мұқым қазақ елінің мақтанышы, ақыл-ой додасының жарық жұлдызы – Бибісара Асаубаева. Еліміздің көк байрағын әлемдік аренада сан мәрте желбіреткен дара дарын бүгінде жаңа тарихи белесті бағындыруға сақадай сай отыр.

  Бибісараның есімі қазірдің өзінде әлемдік шахмат тарихынан ойып тұрып орын алды. Өткен жылдың желтоқсанында Қатар астанасы – Дохада өткен әлем чемпионатында ол блицтен (шапшаң шахмат) үшінші рет әлем чемпионы атанып, төрткүл дүниені тағы да мойындатты. Бұл – ел тарихында бұрын-соңды болмаған теңдессіз жетістік. Осы айтулы жеңісі мен ел шахматын дамытуға қосқан елеулі үлесі үшін Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев дарынды спортшыны ІІ дәрежелі «Барыс» орденімен марапаттады.

Бибісараның жеңісті шеруі мұнымен тоқтаған жоқ. Биылғы жылды да сәтті бас­тады. Нидерландта өткен беделді «Tata Steel Chess Challengers 2026» турнирінде 13 мүмкіндіктен 7,5 ұпай жинап, 5-орынды иеленді. Жарыс барысында осы турнирдің жеңімпазы атанған америкалық 15 жастағы вундеркинд Энди Вудвордты тізе бүктірді.

Ақпан айында Германияда өткен Фишер шахматынан (Freestyle Chess) жарыста әлем­нің экс-чемпионы Александра Костенюкті айқын басымдық­пен ұтты. Осы жетістіктерінің ар­қа­сында жерлесіміз наурыздағы жаңартылған FIDE рейтингінде әлемнің үздік ондығына (9-орын) қайта оралды. Сондай-ақ 2 500 деген маңызды рейтингтік межеден (peak rating 2513) асып түсті.

Бибісараның басты ерек­шелігі – оның тума таланты мен табандылығының, қажымас қайратының қапысыз үйлесімі. Төрт жасынан тақтаға телміріп, жастайынан-ақ әлемдік додаларда топ жарған ол бүгінде «Блицтің ханшайымы» деген бейресми атаққа ие. Б.Асаубаева 17 жасында шахмат тарихындағы ең жас әлем чемпионы ретінде Гиннесс рекордтар кітабына енген.

Оның ойын сти­ліне терең тал­да­малық түйсік, тас түйін төзімділік, қар­сы­ластың қателігін қалт жібермейтін тактик­а­­лық қырағылық тән. Тақ­та басындағы суық ақыл мен қайтпас қайсар мінез – Бибі­сараны өз­гелерден даралап тұратын бас­ты қасиет. Әйелдер арасындағы гроссмейстер ғана емес, ерлер арасындағы халықаралық шебер атағын алуы оның дарынының шекара танымайтынын көрсетеді.

Бүгінде еліміздің барша жан­күйерінің назары осы жылдың ­28 наурызы мен 15 сәуірі аралы­ғын­да Кипрдің Пафос қаласында өтетін Үміткерлер турниріне (Candidates Tournament) ауып отыр. Б.Асаубаева – осы ең бе­делді турнирге жолдама алған ел тарихындағы тұңғыш шахматшы. Жарыста әлемнің ең мықты 8 шахматшысы бақ сынайды. Бас жүлде – қазіргі әлем чемпионы, қытайлық Цзюй Вэньцзюньмен шахмат тәжі үшін жекпе-жекке шығу құқығы. Бибісара әлемнің кілең мықтыларымен, нақтырақ айтсақ, үш үндістандық (Конеру Хампи, Вайшали Рамешбабу, Дивья Дешмукх), екі қытайлық (Тань Чжунъи, Чжу Цзиньэр), екі ресейлік (Александра Горячкина, Катерина Лагно) шахматшымен тартысқа түседі. Жеребе қорытындысы бойынша, 29 наурызда өтетін алғаш­қы турда жерлесіміз үндістан­дық жас періште Вайшали Рамешбабумен кездеседі. Бұл екі жас дарынның, яғни «жаңа буынның» тартысты жекпе-жегі болмақшы.

Осындай жауапты кезең алдындағы Бибісараның дайын­дығы да ерекше. Спортшының өзі баспасөз мәслихатында атап өткендей, ол күніне 8-9 сағат көз майын тауысып жаттығып жүр. Оның командасында 11 адам­нан тұратын білікті бапкерлер мен мықты спарринг-серік­тестер тобы жұмыс істеп жатыр. Бұл оның әлем чемпионы Цзюй Вэньцзюньмен шахмат тәжіне таласуға деген тас түйін ниетін көрсетеді.

Б.Асаубаеваның дарынын әлемдік қауымдастық жоғары бағалап отыр. Ол биыл 25 мамыр мен 5 маусым аралығында Ослода (Норвегия) өтетін аса беделді «Norway Chess Women 2026» турниріне де арнайы шақырту алды. Айта кетерлігі, Бибісара бұл жабық элиталық турнир тарихындағы ең жас қатысушы атанғалы отыр.

Ұлт мақтанышына айналған Б.Асаубаеваның алдағы ақыл-ой додасында да шоқтығы биік болып, ел үмітін ақтайтынына сеніміміз кәміл.

  Жомарт Оспан

Egemen Qazaqstan. — 2026. — 7 наурыз.

     Қордай ауданындағы Жаңатұрмыс ауылының тумасы Мерлан Ұлтанбаев Дубайда өткен халықаралық «UAE SWAT Challenge — 2026» турнирінде жоғары нәтиже көрсетіп, алтын медаль жеңіп алды. Ол Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінің «Қазақстан С» командасы құрамында өнер көрсетіп, әлемнің үздік арнайы жасақтарымен бәсекеге түсті.

Халықаралық жарыс Дубай қаласында өтті. Биылғы турнирге 48 елден келген 109 команда қатысып, арнайы бөлімшелердің кәсіби дайындығы сынға түсті.

Қазақстандық команда Қытай, Ресей, Таиланд және басқа да мемлекеттердің намысын қорғаған мықты қарсыластарын артта қалдырып, жарыстың ең жоғары тұғырынан көрінді.

Мерлан Ұлтанбаев команда құрамында мерген ретінде өнер көрсетті. Оның айтуынша, көптеген тапсырмалар дәл снайперлік атудан басталады. Сондықтан алғашқы оқтың дәлдігі бүкіл операцияның сәтті орындалуына әсер етеді.

Турнир бағдарламасы бес негізгі кезеңнен тұрды: Assault, Hostage Rescue, Officer Rescue, Tower Assault және ең күрделі сынақтардың бірі – Obstacle Course кедергілер жолағы. Бұл кезеңдерде қатысушылардың мергендігі, жылдамдығы, физикалық дайындығы, төзімділігі мен командалық үйлесімі тексерілді.

Мерланның айтуынша, бұған дейін де осы турнирге екі рет қатысқан. 2024 жылы команда қола медаль, өткен жылы күміс медаль иеленсе, биыл алтын жүлдені жеңіп алды.

    – Бұл біздің үшінші рет қатысуымыз болды. Алғашқы жылдары тәжірибе жинадық. Биыл бар күшімізді салып, ең жоғарғы нәтиже көрсеттік. Әсіресе соңғы кезең – 20 түрлі кедергіден тұратын ауыр сынақ өте қиын болды. Мұнда физикалық және психологиялық төзімділік қатар сыналады, – дейді ол.

Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінде жұмыс істеу үшін жоғары физикалық дайындық, стресс жағдайында тез шешім қабылдау қабілеті және қатаң тәртіп қажет. Мерлан бұл қасиеттерді бала кезінен қалыптастырған.

Ол жастайынан спортпен айналысқан. Алғашында футбол мен жеңіл атлетикаға қызықса, кейін дзюдо және қоян-қолтық ұрыс спортын меңгерген. Осы тәжірибе оның әскери қызметте шыңдалуына үлкен көмегін тигізді.

Мерлан өзінің жетістігіне отбасының қолдауы мен ұстаздарының еңбегі үлкен әсер еткенін айтады. Ол Қордай ауданындағы №29 мектептегі мұғалімдеріне ерекше алғыс білдіреді.

    – Бізді шын жүректен білім берген, өз ісіне адал ұстаздар тәрбиеледі. Олардың берген тәлімі өмір бойы көмектеседі. Ал отбасының қолдауы – ең үлкен күш. Жұбайым Шынар мен балаларым маған әрдайым дем береді, – дейді чемпион.

 Нұрбақыт Тұтқышбеков

Ar-Ai. — 2026. — 11 наурыз.

   Қазақ елінің мақтанышына айналған қыздардың бірі – боксшы Әйгерім Сәттібаева. Ол жасөспірім және жастар арасында талай рет байрақты бәсекеде олжа салған жеңімпаз. Тұрмысқа шыққан соң, асыл жары, кадеттер және әскерилер арасында әлем чемпионы, Азия чемпионы Олжас Сәттібаевтың тілеуін тілеп, өзінің спорттағы жолын үзе тұрған болатын. Осы жылдарда бес перзенттің анасы атанды.

 Әйгерім Асқарқызы соңғы екі жылда жаттығу залына қайта барып, бокс қолғабын қолына қайта киген болатын. Жақында Тайланд елінде бокстан өткен Азия чемпионатында әйелдер арасында жеңіл салмақта қола жүлдегер атанды.

Күні кеше дарынды боксшы, Азия чемпионатының қола жүлдегері, батыр ана Әйгерім Сәттібаевамен облыстық «Анаға тағзым» орталығында аталған ұжымның ұйымдастыруымен «Қайсар рухты қазақ қызы» атты кездесу өтті. Жүздесу 7 ұл-қыздың анасы, 23 баланы қамқорлығына алып өсірген аяулы әже Сапура Ержанованың батасымен ашылды. Мұнан соң айтыскер ақын, «Әулиеата үміті-2024» сыйлығының иегері Дидар Басығараев жырдан шашу шашса, әнші Балауса Бейсенқызы әуелетіп ән салды. Сонымен қатар, «Асыл аналар» әжелер ансамблі қазақ әндерінен поппури орындап, құрметке бөленді. Әйгерімнің спорттық жолынан ролик көрсетілді. Мұнан соң «Анаға тағзым» орталығын өз қаржысына тегін салып берген кәсіпкер Арман Еділбаевтің анасы Мария Ибрайымова, ұлағатты ұстаз, Жуалы ауданының Құрметті азаматы Сейсекүл Исматова ақ тілектерін ақтарды. Ақын, халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты Ғайни Әлімбекқызы жүрекжарды сөзін айта келе:

«Әйгерімнің ойы жоғары, биікке бастар жол әлі,

Қазақтың туы көкке өрлеп, алтынға қоржын толады, – деп тамаша жыр жолдарымен түйіндеді.

Олимпиада чемпионы Елдос Сметовтің анасы Тоқтагүл Сметова, облыстық ардагерлер кеңесі жанындағы аналар алқасының төрайымы Хадиша Оспанова, республикалық «Дүнген аналары» қауымдастығының жетекшісі Сара Даузова ақ тілектерін ақтарды. Ақын Асқарбек Айдаров та жылы лебізін арнап, «Ананы және өткенді сағыну» атты әсерлі өлеңін оқып берді. Желтоқсан батыры, қарашай ұлтының өкілі Исмайл Қажымұратов та ізгі тілегін жеткізді. Жиын соңында сөз алған Әйгерім Сәттібаева:

– Сіздердің баршаларыңызға басымды иемін. Мен бұлай қарсы алу болады деп ойламадым. Мақтау бір Аллаға ғана лайық. Құрметтеріңізге рақмет. Мен жас күнімнен бокспен шұғылданғаныммен, тұрмысқа шыққан соң, үйде отырып, асыл жарым, боксшы Олжас Сәттібаевтың тілеуін тіледім. Арманым өте үлкен еді. Ана болып, балалардың тәрбиесіне көңіл бөлдім. Бірақ, көңілім орнында болмады. Жаныма бір нәрсе жетіспей тұрғандай, боксты сағына бердім. Ол кезде өзім бокс мектебінде жаттықтырушы болып жүрдім. Бірақ, жаттығып жүрген қыздардың көзінен от көрмедім. Мен жұдырықтасып жүргенде көзімізде от болатын. Сөйтіп, өзім рингке қайта оралып, оларға үлгі бергім келді. Олжас менің жанымды түсінді. Бірақ, атам мен апама айта алмай жүрдім. Дегенмен, бір күні жазушы атам, апам екеуі үйге келгенде мақсатымды айттым. Қайын атам қуанып, қолдады. «Олжас, енді сен Әйгерімді қолда» деп, боксшы баласына да ақылын айтты. Содан ел чемпионы атандым. Азия чемпионатында мұнан да жоғары медаль алуға болатын еді. Сәл әділетсіздік болмағанда, әрине. Бұйырғаны болар. Қайын атама, енеме, барша қазақ еліне, бапкерлеріме, боксшы жұбайым Олжасқа рақмет. Сіздерге мың алғыс. Қаншама тілек, қаншама ақ бата берілді. Алдағы арманым үлкен. Олимпиада чемпионы Елдос Сметовтың анасынан да бүгінгі осы жиында бата алғанымды жақсылыққа баладым. Осынша шынайы көңіл, ақ баталардан соң, Алла қаласа алдағы байрақты додаларда алтыннан алқа тағамын. Осындай батадан соң алтын алмауға бола ма? – деді. Лайым ниетіне жетіп, тілегі қабыл болғай!

Аталған орталық директоры Эльмира Мырза-Ғали Азия жүлдегері Әйгерім Сәттібаеваға алғыс айтып, сый-сияпат жасады.

Есет Досалы

Aq jol. — 2024. — 28 желтоқсан.

   Төрткүл дүние көз тіккен Олимпиада ойындарының жалауы желбірегелі де он күннен асты. Дүбірлі додада спорт жанкүйерлері сүйінетін де, күйінетін де жағдайлар орын алуда. Байрақты бәсекедегі ең жарқын сәттердің бірі де бірегейі – дзюдошы Елдос Сметовтың қазақ дзюдосы тарихындағы алғашқы Олимпиада чемпионы атануы еді.

Апта басы әулиеаталықтар үшін көптен күткен қуанышты жаңалықпен басталды. Олимп шыңын бағындырып, қазақстандықтардың оң қолын жүрек тұсына қойып, Әнұранды ерекше толқыныспен шырқауына себепкер болған Елдос Сметов туған жеріне оралды. Ел мерейін асқақтатқан спортшыны жүздеген жамбылдық жанкүйер халықаралық «Алматы» әуежайынан күтіп алып, ерекше құрмет көрсетіп, туған жері Әулиеата төріне салтанатпен сап түзеп алып келді.Ал шаһардың шығыс қақпасынан ел чемпионын күтіп алуға облыс әкімі Ербол Қарашөкеев, жергілікті зиялы қауым өкілдері, ардагерлер мен спортшылар қауымы бастаған қалың көпшілік қатысты.

Елдос Сметов көліктен түскен бойда өнерпаздар әндерін әуелетіп, ақ жаулықты әжелер шашуын шашып, ұлттық дәм ұсынды.Туған жерге табаны тиісімен халқының ыстық құшағына көмілген елдің еріне деген сүйіспеншілігі әр тұстан «Елдос!» деп ұрандатуынан-ақ байқалып тұрды. Салтанатты жиында облыс әкімі Ербол Қарашөкеев лебізін жеткізді. Тарихи алтын иегеріне ырысты елдің ақсақалдары да ақ батасын жаудырды. Облыстық спорт ардагерлері кеңесінің төрағасы Тәуірбек Әбітайұлы ақжолтай тілегін арнай келе, өз сөзін:«Ұлысың қазақ елінің,Ел үшін көрмей сәт тыным.Жолымен Жақсылық ерімнің,Жарыстың алдың алтынын», деген жырмен түйіндеді.Бұдан соң төртжылдықтың басты додасында топ жарған жамбылдық жампоздың жеңісін ұлықтау мақсатында Жамбыл даңғылымен, Ы.Сүлейменов көшесінде шеру ұйымдастырылды. Мерейлі сәт Елдосқа арналған салтанатты іс-шарамен әрмен қарай жалғасты.

Тараз қаласындағы орталық стадионда Олимпиада чемпионының құрметіне эстрада жұлдыздарының қатысуымен салтанатты кеш ұйымдастырылды. Даңқты спортшыны көруге асыққан ағайынның қарасы қалың болды. Ауыл-аймақтан келген 15 мыңға жуық жамбылдық өз ұландарына қошемет білдіріп, құрмет көрсетті. Стадионның әр тұсынан «Елдос – чемпион» деп ұрандатқан көтеріңкі дауыстар үздіксіз естіліп жатты. Бір сәтте стадионның Төле би даңғылының бойындағы солтүстік қақпасынан аймақ басшысы Ербол Қарашөкеевпен бірге Олимпиада чемпионы Елдос Сметов кіріп келгенде жиналған жұрттың қошеметінен құлақ тұнды. Бұл – елім деген ерге көрсетілген шынайы құрметтің анық белгісі.Салтанатты сәтте ең әуелі сөз алған облыс әкімі Ербол Қарашөкеев Жамбыл өңірі халықаралық деңгейдегі спортшыларды даярлайтын орда екенін айрықша атап өтті. Сондай-ақ, аймақ басшысы Елдостың жарқын жеңісі барша қазақстандықтарға ортақ екенін жеткізді.

– Біз бүгін баршамыз тамаша сәттің куәсі болып отырмыз. Парижде өтіп жатқан Олимпиада ойындарында еліміз тарихи жеңіске қол жеткізді. Бұл жеңіс жамбылдықтардың ғана емес, барша қазақстандықтың мәртебесін асқақтатты. Ел баласы атанған Елдос Сметов дзюдо спорты бойынша тәуелсіз Қазақстанның тарихында тұңғыш Олимпиада чемпионы атанды. Данқты спортшы Жақсылық Үшкемпіров ағамыздан кейін бірде-бір қазақ баласы бұл биікті бағындырған емес. Араға 44 жыл салып Елдос Сметов қазақтың осы арман-мақсатына қол жеткізді.Осылайша, Елдос өз жанкүйерлерінің сенімін ақтады.Жалпы әлемдік ареналарда қазақ елінің намысын қорғаған саңлақ спортшылардың дені осы Әулиеата топырағынан түлеп ұшқан. Олимпиада чемпиондары – Жақсылық Үшкемпіров, Ермахан Ибрайымов, Бақтияр Артаев, Олимпиада ойындарының жүлдегерлері Серік Қонақбаев, Ислам Байрамуков, Болат Жұмәділов, Болат Ниязымбетов, Ақжүрек Таңатаровтар алты Алаштың абыройын аспандатқан ел мақтаныштары. Осы сәтте Әулиеата өңірі – чемпиондар өлкесі, мықты бапкерлер ордасы дегім келеді. Сондай-ақ, қасиетті Жамбыл жері – ер Елдостың жеңісінен кейін жауырыны жер иіскемеген палуандардың астанасы десек қателеспейміз.Қазақ спортының, Жамбыл жерінің даңқы артып, еліміздің көк байрағы биікте желбірей берсін! Спортшыларымыздың келешекте жаңа белестерді бағындыруына тілектеспін, – деді Ербол Шырақпайұлы.

Бұдан кейін спортшының жеке бапкері Ғалымжан Жылгелдиев сөз алып, қуаныштарын бөлісуге келген жамбылдықтарға алғысын білдірді.

– Париж төрінде өткен байрақты бәсекеде ел мерейін асқақтатып, көк туымызды желбірету үшін талай кедергілерден өттік, барымызды салдық. Бүгін міне, туған жерге оралып, өздеріңізбен бірге жеңіс тойын тойлап жатырмыз. Осы тұста барлық Әулиеата жұртшылығына алғысымызды жеткізгіміз келеді. Жерлестеріміздің қолдауын жарыс кезінде қатты сезіндік, – деді Ғ.Жылгелдиев.

«Ер кезегі үшке дейін» деген нақыл сөздің текке айтылмағанын дәлелдеген спортшы бұл жеңістің барша халыққа ортақ екенін айтты.

– Бұл – Қазақстан үшін өте маңызды жеңіс. Еліме алтын медаль әкелу үшін қаншама жыл тер төктім. Өткен екі Олимпиадада күміс, қола жүлдеге қол жеткіздім. Бір сәттерде алтын алатыныма сенімім азайып, үмітім сөніп бара жатқандай сезімде болғанымды жасырмаймын. Бірақ бәрібір берілмедім. Күн сайын жаттығып, арманыма қол жеткізу үшін барымды салдым. Төрткүл әлем көз тіккен байрақты бәсекеде еліміздің туын желбіретіп, Әнұран шырқату басты мақсатыма айналды.Бізге сенім артқан Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевқа мың алғыс! Сондай-ақ бізді қай кезде де қолдап, жігерлендіре білген спорт саласының өкілдеріне, облыс әкімдігі денешынықтыру және спорт басқармасының басшылығына үлкен рақмет айтқым келеді. Менімен бірге соңына дейін күрескен бапкерім Ғалымжан Жылгелдиевке, спортқа деген махаббатымды оятқан алғашқы жаттықтырушым Ахмет Жұмағұлға айрықша алғысымды айтамын.

Париждегі жеңісім күреске, әсіресе дзюдоға қызыққан жас жамбылдықтарды жігерлендіре түседі деп сенемін. Жамбыл өңірінен әр төрт жыл сайын Олимпиада чемпиондары шығуына шын жүректен тілектеспін. Топырағы киелі Әулиеата жерінен спорт тарихында есімі алтын әріптермен жазылар, қазақ халқының мерейін асыратын талай спортшы шығады деп үміттенемін, – деді Е.Сметов.

Әсерлі кеште облыс әкімі Ербол Қарашөкеев жеңімпаз оғланға су жаңа «Lexus LX 600» маркалы автокөлігі мен Тараз қаласынан 5 бөлмелі пәтердің кілтін тапсырды. Сондай-ақ, чемпионның жеке бапкеріне де «Hyundai Santa Fe» маркалы автокөлік пен облыс орталығынан 2 бөлмелі пәтердің кілті салтанатты жағдайда табысталды.Салтанатты іс-шара эстрада жұлдыздарының қатысуымен өткен мерекелік концертке ұласты. Жамбылдықтардың қуанышын бөлісуге келген «Алашұлы» тобы, Серік Ибрагимов, Төреғали Төрәлі,    Ернар Айдар, Аdam, Тұрар, Kalifarniya көпшілік алдында өнер көрсетіп, кештің шырайын кіргізе түсті. Жамбылдықтардың делебесін қоздырған іс-шара ғаламат отшашумен аяқталды.

Ақтоты Жаңабай

Arai. — 2024. — 7 тамыз.

Қазақ қазақ болып жаралғалы бері қандай да болмасын той-думандар балуан күресінсіз өтпеген. Әрине, атадан жалғасқан өнердің туын құлатпаған Жамбыл жері – білекті балуандар мен апайтөс алыптар мекені. Оған кешегі грек-рим күресінен Олимпиада чемпионы Жақсылық Үшкемпіров пен үш мәрте ел барысы атанған Бейбіт Ыстыбаевтар дәлел.

 Міне, осындай киелі өлке мәртебесін биіктеткен жампоздар жолын жалғаған жас спортшының бірі – Бекзат Жұманәлі. Бүгінде Америка Құрама Штаттарында Алаштың атын аспандатып жүрген. Бекзаттың 2 жасында ата-анасы Тараз қаласына көшіп келеді. Көне шаһарға қоныс аудару алғыр азаматтың алдағы өмір жолында үлкен белестерді бағындыруға септігін тигізген екен. Себебі 2013 жылы Бекзат бозкілемде талай талантты жастың жұлдызын жаққан, белгілі жаттықтырушы, бүгінде облыстық полиция департаменті «Жылдам қимылдайтын арнайы жасақ» инспекторы болып кызмет атқаратын Нұрхан Сегізбаевтың шәкірті атанады. Алғашқы ұстазының айтуынша, Бекзатты бір көргеннен оның көзінен болашақ чемпион өсіп келе жатқанын байқапты.

– Ол жастайынан өте еңбекқор болды, күресті жан жүрегімен жақсы көрді. Жаттығу залына ерте келіп, кеш қайтатынын, білмегенін сұраудан жалықпайтынын күнделікті байқап жүрдім. Өмір болған соң сүріну мен құлау, жеңіліс мен жеңіс қатар жүреді ғой.

Біздің Бекзат – намысшыл жігіт. Сол намышылдығының арқасы ғой, мектеп қабырғасында оқуын жалғастыра жүріп талай белестерді бағындырды. Атап айтсам, менің қолымда жаттығу жасап жүріп, жасөспірімдер арасында республикалық, халықаралық жарыстарды ұтты. Қазақстан Республикасы чемпионатының қола жүлдегері атанды.

Спорт шеберіне кандидат атағын алды. Жастар мен ересектер арасына өткеннен соң, Жамбыл облысының аға жаттықтырушысының қолында жаттықты. Сол уакыт аралығында жастар арасында Қазақстан Республикасы чемпионатының жүлдегері болып, «Спорт шебері» атағына қол жеткізді. Сөз басында «ол өте намысшыл» деп айттым ғой, сол намысы оны әлі талай биік шыңдарды бағындыруға жетелейді, – дейді алғашқы ұстазы Нұрхан Бақтиярұлы.

Біз де мұхиттың арғы жағындағы бауырымызбен тілдескенімізде, ұлтына, мемлекетіне адал азамат екеніне көзіміз жетті. Мектепті тәмамдаған соң жаттығуын жалғастыра жүріп, 2016-2020 жылдары шаһар төріндегі «Парасат» колледжіне оқуға түседі. Оқуын үздік бітірген ол 2020 жылдың желтоқсан айында Астанадағы 5573 әскери бөліміне Отан алдындағы борышын өтеуге аттанады. Әңгіме арасында Бекзат әскерге барудан жалтаратын жастарға қарата өз пікірін білдіріп: «Әскер қатарында қызмет етіп, Отан алдындағы парызын өтеу – әрбір азаматтың міндеті. Себебі туған жерді, елді, атамекенді қорғау – қасиетті борыш. Бұл дегеніміз – батырлық пен табандылық, отансүйгіштік пен Отанға шексіз қызмет етудің нышаны. Қай дәуірде болсын, Отан қорғау әрбір азаматтың қасиетті міндеті болып келген. Өзін ер азаматпын деп санайтын, кеудесінде ар-намысы, бойында жігері, жүрегінде оты бар әрбір жан үшін ең басты парыз, ең басты адами міндет – осы», – дейді ол.

Әскери борышын абыроймен атқарып, АҚШ-қа аттанған азамат қазіргі күнде Юта штатындағы Utah Valley University университетінде жаттығу жасайды. Кеудемізге қуаныш ұялатқаны қарапайым қазақ баласы сол елдегі аталған оқу орнындағы күреске бейімі бар студенттерді Америка чемпионатына дайындап жатыр екен. Бекзаттың басты арманы – Америка Құрама Штаттарындағы жаттығуын аяқтаған соң Әулиеатаға оралып, ел біріншілігін ұту.

– Әр спортшының арманы – әлем чемпионы атану, олимпиадада өнер көрсетіп, биік шыңнан көріну. Менің де арманым осын-дай – туымызды көкке көтеру. Әр спортшының артында мықты жаттықтырушы тұрады. Ол шәкіртін баптап қана қоймай, екінші әкесі ретінде қамқор болып, бар білгенін үйретеді. Бірлескен жұмыс істелсе, нәтиже де болады. Спортшының өзі де еңбекқор болуға тиіс. Осы орайда алғашқы жаттықтырушым Нұрхан Сегізбаев, одан кейінгі ұстаздарым – Қазақстан Республикасына еңбегі сіңген жаттықтырушы Ғани Назымбеков пен Әділет Сарыбаев ағаларыма айтар алғысым шексіз, – дейді Бекзат Жұманәлі.

Ат болатын құлынды мүшесінен танып, баптаған осындай ұлағатты ұстаздарының арқасында Бекзаттың бағындырған биіктері аз емес. Айталық, 2022 жылы еркін күрестен 23 жасқа дейінгі Қазақстан чемпиондары арасындағы дүбірлі додада 86 килограмм салмақ дәрежесінде бақ сынаған Бекзат Жұманәлі финалда ғана есе жіберіп, күміске қол жеткізген болатын. Ақмешіттегі айтулы жарыста жерлестеріміз екінші орынға табан тіреп, Әулиеатаға абыроймен қайтқан еді. Сонымен қатар 2022 жылы Болгарияның София қаласында өткен жарыста екінші орын еншілесе, сол жылы Таразда еркін күрестен мемлекет және қоғам қайраткері Дінмұхамед Қонаев атындағы халықаралық турнирде де күміспен күптелген еді. Сондай-ақ ағымдағы жылы Америка Құрама Штаттарында өткен «American open» халықаралық турнирдің жеңімпазы атанған болатын.

Тәуелсіздік таңы атқалы талай жамбылдық балуан еліміздің атағын аспандатып, Әнұранымызды әлемнің ең биік мінбелерінде шырқатты. Осындай ардақты азаматымыздың бірі Бекзат Жұманәлінің жеңісті жорығы жалғаса береді деп сенеміз.

 Жұмаш ЖОЛБОЛДЫ

Jambyl-Taraz. — 2024. — 24 қаңтар.

Алмас МҰСАБЕКОВ, Қазақстан Республикасына еңбек сіңірген спорт шебері, самбодан Әлем кубогінің жеңімпазы, Еуропа чемпионы:

«КСРО чемпионатын төрт рет ұтсам да, Әлем чемпионатына жібермеді».

– Алмас Сағымқұлұлы, сіздің есіміңіз даңқты балуан ретінде елімізге танымал. Әлі күнге дейін спорттан қол үзген жоқсыз. Күрестің самбо түріне қалай келдіңіз? Кім себепкер болды?

– Мен Байзақ ауданының Кеңес ауылында дүниеге келдім. Екінші сыныптан бастап өзімнің қызығушылығыммен футбол үйірмесіне бара бастадым. Бесінші сыныпта Тараз қаласына ауысып, самбо үйірмесіне жалғыз өзім бардым. Ешкім жетелеп барған жоқ. Сағдат Қамбатыров деген бапкерден самбоның әліппесін үйреніп, онан соң Марат Жахитовтан сабақ алдым. Арасында Жетібай ауылына да барып оқыған жылдарым бар. Жалпы, 9-сыныптан бастап Марат Жахитовпен бірге Тараздағы «Динамо» спорт кешенінде тұрақты дайындалдым.

– Күрес кілеміндегі жеңістеріңіз қай жылдан басталды?

– Спорт деген үнемі жеңіске жету емес. «Әттеген-ай» дейтін сәттер де болады. 1975 жылы жасөспірімдер арасында Қазақстан чемпионы атанып, самбо күресінен КСРО жасөспірімдер құрамасының мүшесі болдым. 16 жастан енді асқан кезім ғой. Содан Өзбекстанда жасөспірімдер арасында КСРО чемпионаты өтіп, алғашқы іріктеу кезеңдерінің бірінде украиндық Редько деген балуанға айқын басымдықпен ұтылып қалдым. Бірақ, намысым бар. Арада бір жыл өткенде жастар арасында өткен КСРО чемпионатында әлгі Редькомен қайта жолым түйісіп, айқын басымдықпен жеңдім. Осылайша есемді қайтарып, күміс жүлдеге қол жеткіздім. Ол кезде Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институтының бірінші курсында оқитын едім. 1977 жылы өткен бүкілодақтық жастар ойындарында да күміс жүлдегер атандым. Дәл осы жылы Қарағанды қаласында ересектер арасында өткен КСРО чемпионатында күміс жүлдегер атанып, самбодан КСРО ұлттық құрамасының мүшесі болдым. 19 жастағы мен үшін бұл үлкен қуаныш болды. Жүлделер ауылына жорықтар осылай басталды. Қарағандыда алтын медальді эстониялық Самачук деген балуан олжалап кетті.

– Самачуктан есе қайтты ма?

– Әрине. 1978 жылы өткен КСРО кубогында Самачукты ұттым. Осы жылы Ташкентте өткен КСРО чемпионатында қола жүлдегер атандым. 1980 жылы Бішкекте өткен КСРО чемпионатында күміс медаль алсам, 1981 жылы Қарағанды қаласында ересектер арасында өткен КСРО чемпионатында 52 килограмм салмақта чемпион атандым. Осы жарыста әлем чемпионы ресейлік Володя Кругловты, финалда да ресейлік Белоглазовты ұттым. Ал 1982 жылы Болгарияда өткен Еуропа чемпионатында күміс жүлдегер атандым. Негізі, финалда да есе жібергенім жоқ едім. Қарсыласым болгариялық балуан болғандықтан, төрешілердің бүйрегі солай қарай бұрылып, маған қиянат жасады. Айқын ұтып кетпесең, бұрмалау спортта болып тұратын жағдай.

– Сіз бірнеше дүркін КСРО чемпионы атандыңыз. Бірақ, Әлем чемпионатына жолыңыз түспепті. Неге?

– Бұл сұраққа жауап беру маған жеңіл емес. КСРО-ның төрт дүркін чемпионы аттандым. Еуропаның әуелі күміс жүлдегері, 1986 жылы Ленинградта Еуропа чемпионы атандым. Оған 1984 жылы Венесуэлада Әлем кубогінің жеңімпазы атанғанымды қосыңыз. Нәтижелерім дұрыс болып тұрса да, КСРО спортының төрінде отырғандар мені Әлем чемпионатына апара қоймады. Менен көрсеткіші төмен балуандар жаһандық жарыстарға жолдама алып жатты. Қазіргі күресіп жүрген балуандарымызға жеңілдеу. Олар Қазақстан чемпионы болса, Әлем чемпионатына бара береді. Жол ашық. Ал, біздің кезімізде КСРО чемпионатын ұтуың керек. Әлем чемпионы Кругловты да, КСРО- ның екі дүркін чемпиондары Беловты да, Файзиевті де ұттым. Әйтеуір, сол кездің саясаты ма, әлде жолымыз болмады ма, Әлем чемпионаты маған бұйыра қоймады.

– Әлі де күресті тастаған жоқсыз. Бозкілемде күресіп жүрсіз. Солай ма?

– Иә, қазір 65 жастамын. Бірақ, бабымды жоғалтқан жоқпын. Үнемі жаттығуда жүремін. Ардагер балуандар арасында 8 дүркін әлем чемпионымын. Маусым айының басында ғана Астана қаласында самбодан ардагерлер арасында өткен Азия чемпионатынан алтын медальмен оралдым. Алдағы айларда өтетін ардагерлер арасындағы Әлем чемпионатына дайындалып жүрмін. Таңғы сағат 5.00-ден тұрып, жаттығуға кірісіп кетемін. Жамбыл ауданында Нұржан Қазбеков деген ардагер балуан бар. Ол да өз салмағында ардагерлер арасында әлем чемпионы атанып жүр. Оның өзі жастарға үлгі деп ойлаймын.

– Спортқа сіңірген еңбегіңіз үлкен. Сізге кім, қандай қолдау көрсетіп жатыр?

– Бұл ретте М.Х.Дулати атындағы Тараз өңірлік университетінің ректоры болған Махметғали Сарыбековтың кезінде аталған университеттің Құрметті профессоры атандым. Осы ректордың көп қолдауын көрдім. Елдос Далабаев басқаратын «Жекпе-жек» клубында да жаттықтырушы болып еңбек етемін. Белгілі балуан Сәлкен Жартыбаев басқаратын спорт мектебінде де біраз жыл еңбек еттім. Спорттағы тәжірибемді жастарға үйрету жолында аянып қалған емеспін. Спорт мектептері, мектеп-гимназиялар, колледждер кездесуге шақырып тұрады. Оның бәрі маған және самбо спортына деген құрмет деп есептеймін.

– Атақ дегенге қызығасыз ба? Атақ сізге не береді?

– Атаққа қызықпаймын. Бірақ, кімнің болса да сіңірген ерен еңбегі ақталу қажет деп ойлаймын. Қазіргі таңда Байзақ ауданының және Тараз қаласының Құрметті азаматымын. Тараз қаласының және Байзақ ауданының әкімдігіне, мәслихат депутаттарына айтар алғысым мол. КСРО- ның халықаралық дәрежедегі спорт шебері, Қазақстан Республикасына еңбек сіңірген спортшы деген атақтарым да бар. Оның барлығы сіңірген еңбегімнің жемісі деп ойлаймын.

Ақылшы анам бар. Әлі күнге дейін анама еркелеймін. Қарапайым отбасымызда әр күніміз берекелі, қуанышқа толы өтіп жатады. Оның бәріне шүкір. Аспанымыз ашық, еліміз бейбіт, тыныш болса деген тілегім бар. Әлем елдері тек спорт түрлері бойынша айқасса деген ниеттемін.

– Әңгімеңізге рақмет!

Алмас МҰСАБЕКОВ

Сұхбаттасқан Есет ДОСАЛЫ

Ақ жол. – 2023. – 24 маусым